Ανθρώπινος εγκέφαλος

1. 1.O ανθρώπινος εγκέφαλος έχει βάρος περίπου 1,5 κιλό και αποτελείται από δισεκατομμύρια μικροσκοπικά κύτταρα που συνδέονται μεταξύ τους σε δίκτυα, τα οποία βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση ηλεκτρικής και χημικής δραστηριότητας. Τα εγκεφαλικά κύτταρα είναι οι νευρώνες (80 έως 100 δισεκατομμύρια) και τα υποστηρικτικά κύτταρα, τα γλοιακά. O εγκέφαλος αποτελείται από το εγκεφαλικό στέλεχος και τα εγκεφαλικά ημισφαίρια.
2. 2.Ο εγκέφαλος του ανθρώπου φαίνεται πως συρρικνώνεται σταδιακά τα τελευταία 20.000 χρόνια. Η μείωση αυτή στο μέγεθος του εγκεφάλου έρχεται μετά από μία περίοδο δύο εκατομμυρίων χρόνων, όπου το ανθρώπινο κρανίο αυξανόταν με σταθερό ρυθμό σε παγκόσμια κλίμακα και στα δύο φύλα.
3. 3.Η ευφυΐα δεν είναι θέμα μεγέθους (ει μη τι άλλο, οι φάλαινες θα έπρεπε να είναι… σπίρτα, αφού ο εγκέφαλός τους ζυγίζει κοντά 9 κιλά), αλλά τρόπου και ταχύτητας επικοινωνίας των κυττάρων.
4. 4.O εγκέφαλος του Άινστάιν ζύγιζε 1.230 γραμμάρια (λίγο λιγότερο από τον μέσο όρο), αλλά περιείχε ασυνήθιστα πολλά νευρογλοιακά κύτταρα που προστατεύουν τους νευρώνες, καθώς και έλλειψη ορισμένων δομών στον βρεγματικό λοβό, η οποία εικάζεται ότι ίσως να είχε οδηγήσει σε ενίσχυση των συνδέσμων στη συγκεκριμένη «μαθηματική» περιοχή.
5. 5.Όταν γεννιόμαστε, τα δύο ημισφαίρια είναι ολόιδια: το αριστερό κατευθύνει τη δεξιά πλευρά του σώματός μας και το δεξί την αριστερή. Αργότερα στη ζωή διαφοροποιούνται (το αριστερό ημισφαίριο έχει σχεδόν 200 εκατομμύρια περισσότερους νευρώνες από το δεξί) και μοιράζονται τις «δουλειές»: το αριστερό ασχολείται με την ομιλία, τις λογικές αποφάσεις κ.ά., ενώ το δεξί αντιλαμβάνεται τον κόσμο περισσότερο σφαιρικά και σχετίζεται με τη διαίσθηση.
6. 6.Ο ανδρικός εγκέφαλος είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερος. Τα αρσενικά μυαλά έχουν περισσότερες νευρικές συνδέσεις που «τρέχουν» από εμπρός προς τα πίσω στον εγκέφαλο, ενώ οι θηλυκοί εγκέφαλοι έχουν περισσότερες συνδέσεις ανάμεσα στο δεξί και το αριστερό ημισφαίριο. Οι επιστήμονες που το μελέτησαν είπαν ότι αυτό θα μπορούσε να εξηγεί γιατί οι άνδρες τα πηγαίνουν καλύτερα στην ανάγνωση χαρτών και οι γυναίκες καλύτερα στο να θυμούνται μια συνομιλία.

1. 1.Τα σήματα του νευρικού συστήματος από και προς τον εγκέφαλο ταξιδεύουν με περίπου 350 χλμ/ώρα. Αυτό εξηγεί τη γρήγορη αντίδρασή σας όταν νιώσετε τον ζεματιστό καφέ στα χείλη σας ή την άμεση κραυγή όταν χτυπήσετε με το σφυρί το δάχτυλό σας αντί για το καρφί!
2. 2.Οι πληροφορίες ταξιδεύουν σε διαφορετικές ταχύτητες ανάλογα με τον τύπο του νευρώνα. Υπάρχουν διαφορετικοί νευρώνες, με ταχύτητα μεταφοράς πληροφορίας από 1 μέχρι 100 μέτρα το δευτερόλεπτο.
3. 3.Οι διασυνδέσεις των νευρικών ινών μεταξύ των τμημάτων του εγκεφάλου θυμίζουν μάλλον «σκάκι» παρά «κουβάρι» ή «πιάτο σπαγκέτι»: οι συνδέσεις του θυμίζουν περισσότερο ταινιοειδή καλώδια ή τα δόντια μιας τσατσάρας, που σχηματίζουν ορθές γωνίες μεταξύ τους.
4. 4.Παρά το γεγονός ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιπροσωπεύει περίπου το 2% του βάρους του σώματός μας, καταναλώνει περίπου το 20% της συνολικής του ενέργειας. Oι ειδικοί εκτιμούν ότι το 60-80% αυτής της ενέργειας χρησιμοποιείται για την επικοινωνία ανάμεσα στους νευρώνες.
5. 5.Τα 4/5 του εγκεφάλου είναι νερό! Αν είχατε την εντύπωση ότι ο εγκέφαλος είναι απλώς μια δαιδαλώδης γκρι μάζα ιστών, κάνετε λάθος. Ο ζωντανός εγκέφαλος είναι μια ροζ, υγρή σαν ζελέ μάζα, λόγω του μεγάλου ποσοστού αίματος και νερού που περιέχει.
6. 6.Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί περίπου το 1/5 του οξυγόνου που παρέχει το αναπνευστικό σύστημα στο σώμα. Οι τεράστιες ανάγκες σε οξυγόνο σημαίνουν ταυτόχρονα και μεγάλο κίνδυνο για τον εγκέφαλο σε περιπτώσεις παρατεταμένης έλλειψης οξυγόνου.
7. 7.Ο εγκέφαλός μας μοιάζει με τους υπολογιστές: λειτουργεί καλύτερα σε χαμηλές θερμοκρασίες. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί άνθρωποι, όταν βρεθούν σε ζεστούς χώρους, νιώθουν την ανάγκη να χασμουρηθούν, ανεξάρτητα από το αν είναι κουρασμένοι. Σύμφωνα με αυτή την εξήγηση, το χασμούρημα δεν προκαλείται επειδή βαριόμαστε, αλλά για να δροσίσει τον εγκέφαλο.
8. 8.Ο εγκέφαλος καταναλώνει σχεδόν την ίδια ενέργεια με μια λάμπα των 10 watt. Μάλλον η κλασική σκηνή των κινουμένων σχεδίων, όπου μια λάμπα εμφανίζεται πάνω από το κεφάλι κάποιου που έχει μια καλή ιδέα, δεν είναι και τόσο εκτός πραγματικότητας.
9. 9.Οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει σε ένα ακριβές νούμερο για τη χωρητικότητα του εγκεφάλου, αλλά αν ο εγκέφαλός σας ήταν σκληρός δίσκος, οι εκτιμήσεις κινούνται από 3 έως και 1.000 terabytes. Δεν υπάρχει μόνο μία εγκεφαλική περιοχή στην οποία αποθηκεύονται όλες οι πληροφορίες που μαθαίνουμε.

1. 1.«Χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας»: η φράση αυτή συνοψίζει τον πιο διαδεδομένο μύθο γύρω από το μυαλό μας. Οι νευρώνες λειτουργούν ασταμάτητα, διότι κάθε κίνηση, σκέψη, λέξη, ανάσα και λειτουργία του σώματος ελέγχεται από αυτούς. Μερικές περιοχές είναι πιο ενεργές από άλλες κάθε φορά, αλλά δεν υπάρχει περιοχή που να μη λειτουργεί καθόλου.
2. 2.Ο εγκέφαλος δουλεύει και τη νύχτα. Η πρώτη σκέψη θα ήταν ότι είναι πιο ενεργός την ημέρα, καθώς τότε το σώμα δέχεται περισσότερα ερεθίσματα. Κι όμως, όταν το σώμα πέφτει για ύπνο, ο εγκέφαλος συνεχίζει να δουλεύει έντονα και βρίσκει τον χρόνο να δημιουργήσει και τα όνειρα που θα δείτε, τα οποία συχνά δεν θυμόμαστε.
3. 3.Ο ίδιος ο εγκέφαλος δεν νιώθει πόνο. Αν και είναι το όργανο που σας κάνει να αντιλαμβάνεστε τον πόνο, δεν έχει ο ίδιος υποδοχείς πόνου. Όταν έχετε πονοκέφαλο, στην πραγματικότητα νιώθετε τον πόνο των ιστών που τον περιβάλλουν.
4. 4.Διαλογισμός και χαλάρωση: όταν διαλογιζόμαστε, ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου «φωτίζονται» και ο εσωτερικός διάλογος σταματάει, βοηθώντας στη φυσική χαλάρωση. Εξάλλου, το χιούμορ και το γέλιο συνδέονται με τα κύματα γάμμα, τη μόνη συχνότητα που βρίσκεται σε όλα τα μέρη του εγκεφάλου.
5. 5.Το «είμαστε ό,τι τρώμε» είναι πολύ πιο αληθινό από ό,τι μπορεί κανείς να νομίζει. Τα βακτήρια του εντέρου, αυτά δηλαδή που διαμορφώνουν την εντερική χλωρίδα, σχετίζονται άμεσα και αμφίδρομα με τη διάθεσή μας: όπως τα βακτήρια επηρεάζουν τον εγκέφαλο, έτσι και ο εγκέφαλος μπορεί να επηρεάσει τη μικροχλωρίδα του εντέρου.
6. 6.Υπολογίζεται ότι ο εγκέφαλός μας παράγει πάρα πολλές χιλιάδες σκέψεις την ημέρα, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι. Αν αφιερώσουμε μόλις 10 λεπτά παρατηρώντας τις σκέψεις μας, θα εκπλαγούμε από το πόσο αρνητικοί μπορεί να είμαστε.
7. 7.Αν βάζαμε τις νευρικές ίνες του εγκεφάλου στη σειρά, θα έφταναν αποστάσεις που δύσκολα χωράει ο νους. Μέσα από αυτές τις συνδέσεις περνά και η σκέψη, η ταχύτητα της οποίας εξαρτάται και από το πάχος των νευράξονων.
8. 8.Τα μάτια μάς μεταφέρουν συνεχώς πληροφορίες στον εγκέφαλο (για το σχήμα, το χρώμα κ.λπ. των αντικειμένων) και αυτός αναλαμβάνει να «δει». Ο εγκέφαλος είναι σε θέση να επεξεργαστεί εικόνες που το μάτι είδε μόλις για 13 χιλιοστά του δευτερολέπτου, ενώ προηγούμενες μελέτες είχαν τοποθετήσει αυτό το «κατώφλι» στα 100 χιλιοστά.
9. 9.Στις σημερινές κοινωνίες εξισώνουμε την ταχύτητα με την εξυπνάδα, όμως η νοημοσύνη, παρά το γεγονός πως πιθανώς έχει να κάνει με την παραγωγή γρήγορων αποκρίσεων, έχει σίγουρα να κάνει σε μεγάλο βαθμό και με τις σωστές αποκρίσεις.
10. 10.Tα εγκεφαλικά κύτταρα καταρτίζουν ένα σύστημα χαρτογράφησης του περιβάλλοντος χώρου, το οποίο καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε μέσα σε ένα πολύπλοκο περιβάλλον. Αυτό το εσωτερικό σύστημα πλοήγησης μας επιτρέπει να προσανατολιζόμαστε σ’ ένα δωμάτιο και να απαντάμε σε απλές ερωτήσεις όπως «πώς ξέρουμε πού βρισκόμαστε;» και «πώς βρίσκουμε τον δρόμο από τον έναν τόπο στον άλλο;».
11. 11.Ο εγκέφαλος είναι ένα όργανο που αναζητά συνεχώς μοτίβα, έτσι ψάχνει γι’ αυτά και στη μουσική, ώστε να βγάλει νόημα από αυτό που ακούει. Η μουσική των Μπαχ, Μότσαρτ και Μπετόβεν, για παράδειγμα, ενσωματώνει πολλά τέτοια μοτίβα και γι’ αυτό είναι «εύκολη» στο αυτί. Όταν στις αρχές του 20ού αιώνα ορισμένοι συνθέτες, με επικεφαλής τον Σένμπεργκ, στράφηκαν ενάντια στις παραδοσιακές μουσικές συμβάσεις και έγραψαν ατονική μουσική, τα ακροατήρια δυσκολεύτηκαν να την ακολουθήσουν.