P1011544.JPG

 

 

 

 

Τίτλος: Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο
Συγγραφέας: Anthony Marra
Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης
Εκδόσεις: Ίκαρος

 

 


Από το Λένινγκραντ του 1937 στη Σιβηρία του 1999, κι από την Τσετσενία του 2000 στην Αγία Πετρούπολη του σήμερα, ο σημαντικότερος ίσως πεζογράφος της νεότατης αμερικανικής γενιάς, Anthony Marra, υπογράφει άλλο ένα συναρπαστικό οδοιπορικό στο χρόνο και στην Ιστορία, ταυτόχρονα σπαραχτικό και πνευματώδες, τρυφερό και βίαιο, στα χνάρια του πολυβραβευμένου Αστερισμού Ζωτικών Φαινομένων.

 

Ένα μυθιστόρημα – τοιχογραφία γραμμένο σε εννέα διηγήματα που διατρέχουν την ιστορία αυτής της μεγάλης και πολύπαθης χώρας, με χαρακτήρες, εικόνες, ακόμα και αντικείμενα που πηγαινοέρχονται από διήγημα σε διήγημα για να συγκροτήσουν ένα κρυφό μυθοπλαστικό σύμπαν, με τη φαντασμαγορία του μωσαϊκού, αλλά και τη συνεκτικότητα της μυθιστορηματικής αφήγησης.

 

Όταν βγήκε ο «Αστερισμός Ζωτικών Φαινομένων» το διάβασα απνευστί, πρώτα στην αγγλική και μετέπειτα στην ελληνική του έκδοση. Και όταν διάβασα πως επέστρεψε με τον «Τσάρο της αγάπης και της τέκνο» ανυπομονούσα να κάνω το ίδιο. Πρέπει να παραδεχθώ πως δεν είμαι λάτρης των διηγημάτων, όμως το βιβλίο του Anthony Marra με έκανε να αλλάξω γνώμη…

 

Οι ιστορίες του «Τσάρου» μοιάζουν με έναν αστρονομικό αστερισμό, ίσως με μία πιο χαλαρή μορφή, μία Μεγάλη Άρκτος που συνδέει χαρακτήρες οι οποίοι μεγάλωσαν μακριά από τον Καύκασο με Τσετσένους. Και αν στο πρώτο του βιβλίο ο Marra μπόρεσες να «συμπαθήσεις» ακόμα και τον προδότη, εδώ καταφέρνει κάτι ακόμα πιο δύσκολο: να κατανοήσει και να σε κάνει να νιώσεις συμπάθεια για τους Ρώσους εισβολείς της Τσετσενίας, τόσο για αυτούς που επιστρατεύθηκαν όσο και για τους εθελοντές για τους οποίους η ιδέα του πιθανού θανάτου στον Καύκασο φαίνεται ως μία καλύτερη επιλογή ζωής από την φυλάκιση στη Σιβηρία, στην οποία είχαν εξοριστεί οι πρόγονοί τους πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

 

Για τον Marra οι μεγάλες και βασικές αλήθειες βρίσκονται στις λεπτομέρειες. Τα μεγάλα πράγματα παραμερίζονται – πόλεμος, στρατόπεδα εργασίας, δολοφονίες – και οι λεπτομέρειες εμφανίζονται από το παρασκήνιο ως χαρακτήρες που συναρμολογούν την κατακερματισμένη τους ζωή.

 

Οι χαρακτήρες εμφανίζονται, εξαφανίζονται και εμφανίζονται πάλι κατά τη διάρκεια των εννέα διηγημάτων, με τόση χάρη σαν μία ομάδα χορευτών, μέσα από τον σίγουρο λόγο του συγγραφέα. Καλύπτοντας την εποχή από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι το σήμερα – με την τελευταία σουρεαλιστική ιστορία που φαντάζεται μία εποχή στο μέλλον – η Ρωσία του Marra είναι ένα σκληρό τοπίο με λίγες προσωπικές ελευθερίες.

 

Και υπάρχει κάτι στην λιτή ομορφιά του πεζού λόγου του Marra που μας κάνει να θέλουμε να γελάσουμε και να κλάψουμε ταυτόχρονα. Οι προτάσεις του είναι τόσο απατηλά απλές αλλά παράλληλα τόσο γεμάτες με επίπεδα νοημάτων που μία παράγραφος, μία σελίδα και μία ιστορία αφήνει τον αναγνώστη με κομμένη την ανάσα.

 

Σημαντικό ρόλο στις ιστορίες του Marra παίζει η πλοκή, που αποτελεί και τον βασικό πόλο έλξης τους. Συνήθως στα νεότερα διηγήματα, δεν συμβαίνουν και πολλά, όμως η γραφή του Marra θυμίζει παλαιότερες ιστορίες στις οποίες οι χαρακτήρες διασχίζουν τοπία, δρουν, μπαίνουν ή προσπαθούν να αποφύγουν μάχες ζωής και θανάτου. Συχνά οι πράξεις είναι προδοσίας, κάποιες φορές με στόχο την αυτοσυντήρηση, άλλοτε λόγω αλτρουισμού, ακόμη και τυχαία. Και οι πράξεις της μίας ιστορίας συχνά έχουν επιπτώσεις σε μία άλλη ιστορία, επιπτώσεις που μπορεί να κάνουν τους αναγνώστες να αναθεωρήσουν τα συναισθήματά τους για αυτό που αρχικά φαινόταν σωστό ή το αντίστροφο, σοφό ή ανόητο. Το τελικό αποτέλεσμα είναι διπλάσια αγωνία: το πώς θα εξελιχθούν οι ζωές των χαρακτήρων του Marra, το πώς θα ολοκληρώσει την δομή που κτίζει ο συγγραφέας.

 

«Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο» είναι μια αξιόλογη ματιά σε σχεδόν 100 χρόνια της ρωσικής ιστορίας για τα οποία συνήθως δεν διαβάζεις. Ο Marra χρησιμοποιεί επιδέξιες πινελιές για να αμφισβητήσει και να εξετάσει θέματα όπως η οικογένεια, η αγάπη, η ιστορία και η μονιμότητα.

 

 

 

Α.Π.